Inleiding

Spoon River Anthologie

Edgar Lee Masters’ Spoon River Anthologie was bij het verschijnen in 1915 een krachttoer en een unicum in de Amerikaanse letteren. Oorspronkelijk opgezet als een roman bevat het boek alle ingrediënten voor een tragische plot, een sociaal drama, parallelle verhaallijnen en een aanklacht tegen onrecht. Zelden werd het werk van een romanschrijver zo succesvol door een dichter uitgevoerd.

Spoon River Anthologie werd geschreven als een poëtisch feuilleton dat in bijna dagelijkse afleveringen verscheen in Reedy’s Mirror, een lokaal blad in St. Louis. Het werk bestond uit een reeks van 214 grafschriften, poëtische monologen van de begravenen, inwoners (echte en verzonnen) van Spoon River, een gebied bij Lewistown en Petersburg in de staat Illinois, waar Edgar Lee Masters een groot deel van zijn jeugd doorbracht. Al deze inwoners spreken vanuit het graf over hun leven, hun hoop, verlangens, falen, verdriet, kleine genoegens, grote intriges,…. Alsof de rust van het graf hen de kracht geeft om vrijuit te spreken. De Anthologie had een prozawerk moeten worden, maar toen de uitgever van Reedy’s Mirror hem een exemplaar van Epigrams from the Greek Anthology aanprees om eruit te leren bondig en realistisch te zijn, had Masters zijn vorm gevonden. Op 29 mei 1914 verscheen de eerste aflevering, het gedicht ‘De onbekende’. Toen hij in 1915 alle verschenen afleveringen in een boek bijeenbracht onder de titel Spoon River Anthologie, plaatste hij dit gedicht in het midden van de bundel.

Hoewel Masters tijdens zijn leven meer dan vijftig titels publiceerde – poëzie, theaterstukken, essays, biografieën, proza – kende alleen deze bundel succes. In heel wat overzichtswerken van Amerikaanse of Engelstalige poëzie wordt Masters over het hoofd gezien. Hoewel Ezra Pound over hem beweerde ‘at last, America has discovered a poet’ en sommige critici hem beschouwden als ‘the natural child of Walt Whitman’ woog Edgar Lee Masters als schrijver te licht om blijvend te zijn. Alleen Spoon River Anthologie is groter dan zijn maker.

Amerikaanse critici beschouwen de bundel als de kleine broer van Walt Whitmans ‘Leaves of Grass’. Dat is niet verwonderlijk. In de bundel zitten negentien verhalen verwerkt die te volgen zijn door het combineren van verschillende grafschriften. De ene dode praat over de andere, roddels, liefdes, meningsverschillen, vetes gaan verder over het graf heen. Spoon River Anthologie biedt ons een beeld van een provincienest ergens in het middenwesten van de Verenigde Staten aan het begin van de twintigste eeuw. Maar de algemeen menselijke blik van Masters, maakt zijn anthologie tot op vandaag een relevant werk.

De kracht van dit boek ligt niet alleen in de vele tientallen genadige of genadeloze portretten, visies, dromen en illusies die vertolkt worden, of in het poëtische gehalte van de individuele gedichten, maar vooral in zijn gedurfde gooi naar het hele scala van menselijke bemoeienissen met elkaar en met de wereld. Spoon River Anthologie is een soort soap avant la lettre. Een ganse gemeenschap komt erin tot leven, vanuit het graf – wat het aangrijpender maakt want alles is al achter de rug, ligt al vast. Waar de Grieken het noodlot hadden, ontdekte Masters de dood. Een soap met alles erop en eraan, overspel, brandstichting, ongevallen, erfeniskwesties, fraude, politieke afrekeningen, bekentenissen, abortus, faillissementen, ruzies, feesten, begrafenissen, huwelijken, bastaardkinderen enz.

Niet alle gedichten zijn poëtisch even sterk, sommige neigen naar proza in verzen, sommige zijn eerder mijmeringen, overpeinzingen, maar alle versterken ze het geheel dat in zijn alomvattendheid indrukwekkend is. Masters geeft elke dode zijn eigen taal. Een dronkelap praat anders dan een rechter, een muzikant anders dan een pastoor, een oude boerin anders dan een kind. Sommige overledenen zijn getekend door hun dood, andere eerder door hun leven. Het levert een mozaïek aan stemmingen, invalshoeken, meningen, levenswijsheid, berusting of opstandigheid op die Masters dikwijls in krachtige beelden weet te vangen. Spoon River Anthologie werd nauwgezet samengesteld. In het begin staan de overledenen nog heel dicht bij hun leven, dicht bij de aarde, spreken vaak over hun dood als een praktisch voorval, aan het einde van de bundel hebben ze het leven los gelaten, zijn ze de dood al haast voorbij, reikend naar iets dat misschien in de eeuwigheid wortelt.

In 1916 liet Masters een met ruim dertig gedichten, die tussen de oorspronkelijke werden geschoven, uitgebreide nieuwe en definitieve versie van Spoon River Anthologie verschijnen. Het geheel telt sindsdien 244 grafschriften en De Spooniade, een gedicht dat in de nalatenschap van een der overledenen werd gevonden. Het is deze versie van de bundel die hier werd vertaald.

Ik kwam Spoon River Anthologie op het spoor dank zij Martinus Nijhoff. In het derde deel van zijn Verzameld werk stuitte ik helemaal aan het einde op vertalingen van twaalf gedichten uit de Anthologie. Ze waren zo pakkend dat ik op zoek ging naar het oorspronkelijke werk. In het Nederlands vond ik alleen nog een door Aug. Vanhoutte vertaalde bundel onder de titel ‘De dooden van Spoon River’ met een zeer ruime selectie uit de Anthologie, uitgegeven in 1936 door Die Poorte te Antwerpen.

De volledige vertaling van het werk, gebaseerd op de uitgebreide versie uit 1916, in het Nederlands verschijnt hier voor het eerst. Ik heb beoogd het werk zo te vertalen dat de Nederlandse versies als zelfstandige gedichten kunnen worden gelezen. De meeste gedichten zijn geschreven in vrije verzen en vaak parlando. De schaarse keren wanneer toch rijm wordt gebruikt, heb ik dat ook in het Nederlands gedaan. Om voetnoten te vermijden (vaak i.v.m. typisch Amerikaanse feiten, rond de secessieoorlog bvb.) heb ik naar oplossingen gezocht binnen de vertaalde tekst zelf. Namen van dorpen en steden heb ik onvertaald gelaten, maar voor meer volkse aanduidingen van een plaats heb ik wel naar Nederlandse equivalenten gezocht. Zo werd Missionary Rigde bijvoorbeeld Kloosterberg. Waar het origineel in zijn verwoording meerdere betekenissen laat doorklinken, heb ik dat ook in het Nederlands betracht. Hier en daar heb ik keuzes moeten maken. Daarbij heb ik aan het poëtische voorrang verleend op het letterlijke. Daar in dit boek ook de originelen staan afgedrukt, kan het de lezer niet moeilijk vallen zich in dat geval een eigen lezing te vormen.

© Elvis Peeters, augustus 2007

Edgar Lee Masters werd geboren in Garnett, Kansas, in 1868, maar groeide op in Lewistown, Illinois, waar zijn grootvader een boerderij had. Hij werd advocaat in Chicago waar hij bijna dertig jaar een praktijk had. Hij was een eind in de veertig toen hij aan zijn Spoon River Anthologie begon. Pas toen hij in 1921 naar New York verhuisde werd hij voltijds schrijver. Hij stierf in 1950 in een tehuis in Philadelphia.